Binaların Yıldırımdan Korunması

Günümüzde yıldırım çarpmaları oldukça yaygınlaştı. İklim değişikliği ve elektrik teknolojisinin artan kullanımı, yıldırım çarpmalarının yüksek binalar ve açıkta kalan yapılar için giderek artan bir endişe haline geldiği anlamına geliyor.

Bir gök gürültülü fırtına sırasında elektrik yavaş yavaş oluşur ve yeterli enerjiye sahip olduğunda, dev bir kıvılcım meydana gelir ( statik elektrik gibi ). Yıldırım deşarjları müthiş miktarda elektrik enerjisi içerir ve birkaç bin amperden başlayarak, 200.000 amperin üzerine kadar güce sahip olduğu ölçülmüştür. Bu gücün büyüklüğünü ampullerle oranlayacak olursak; yarım milyon 100 watt’lık ampulü yakmaya yetecek kadar olduğunu söyleyebiliriz.

Yıldırım deşarjları çok kısa süreli ( genel olarak 200 mikrosaniye ) olsa da, hasar ve yıkım gücü oldukça fazladır. Yıldırım çarpmalarının etkileri; hasar gören binalar, parçalara ayrılan ağaçlar, kişisel yaralanmalar ve hatta ölümler olarak hemen göze çarpıyor. Bu etkiler dışında; yıldırımlar, kısa süreli geçici aşırı gerilimler olarak adlandırılan yüksek voltaj yükselmeleri oluşturduğu için, binanın içindeki elektronik sistemlerde de zararlara neden olabilir.

Yıldırımdan Korunma Yolları Nelerdir?

Yıldırım, yere giden en hızlı yolu arar ve bu, çoğu zaman en az dirençli yol arayışında binalara çarptığı anlamına gelebilir. Bu, kıvılcım açıkta kalan gaz veya elektrik altyapısının yakınında meydana gelirse ciddi tehlike oluşturabilir. Bu yüzden; cami, gökdelen gibi birçok yapının yıldırım düşmesi durumunda önemli hasarlar almaması ve tehlikelerin önlenmesi için, paratoner takılması gerekmektedir.

Evlere yıldırım çarpma olasılığı yüksek yapılara göre daha düşük olduğundan genellikle evlere paratonerler kurulmaz fakat eviniz açıktaysa ve sık sık gök gürültüsü, şimşekli fırtınaların yaşandığı bir bölgedeyse, yıldırımdan korunmak için gerekli yatırımları yapmak faydalı olabilir.

Paratonerler ve özel topraklama ekipmanları, elektrik akımlarının en az dirençli bir yoldan toprağa yönlendirilmesini sağlayarak binanın zarar görmesini engeller. Genellikle bakır ve alüminyum gibi iletken malzemelerden yapılan yıldırımdan korunma sistemleri, güç dalgalanmalarını önlemek yardımcı olmak için genellikle bir binanın veya yapının dışına kurulur. Yıldırımdan korunma sistemlerinin kablolarının ve ekipmanlarının zaman içinde üzerlerinde oluşan aşınma ve yıpranma miktarına bağlı olarak sık sık değiştirilmesi gerekecektir.

Elektronik Sistemlerin Yıldırım Etkilerinden Korunması

Yıldırımın sadece binanın dış yapısına değil, yapı içerisinde yer alan elektronik sistemlere de zarar verdiğini belirtmiştik. Bu yüzden yıldırımın evinizdeki elektronik sistemlerin yıldırım hasarından etkilenmemesi için birkaç tedbir almalısınız.

  • Fırtınalı ve yıldırımların başladığı bir havayı gördüğünüz anda, cihazlarınızı fişten çıkarın. Çünkü yıldırım, evinize veya yakındaki bir elektrik hattına düşerse, kabloları veya telefon hatlarını takip ederek, evinizdeki devrelerde elektrik dalgalanmasına neden olabilir. Bu durumda evinizde yer alan; televizyon, müzik seti ve şebekeye bağlı diğer elektronik cihazları mahvedebilir. Cihazların yıldırım tarafından yanmasını önlemek için, gök gürültülü havalarda fişlerini çekin ve topraklanmış olsalar bile; internet, anten ve çanak uydu bağlantılarını kesin.
  • Dalgalanma koruyucu cihazlara yatırım yapın. Bu cihazlar fişe taktığınız elektrikli cihazlardır ve çok düşük maliyetlidir. Yıldırım hasarının olası etkisinin potansiyel olarak yüzlerce liraya denk geldiğini düşünürsek bu cihazlardan mutlaka edinmemiz gerektiğini fark ederiz.

Risk Altında Olan Elektronik Sistemler

  • Bilgisayarlar
  • Veri iletişim ağları
  • Bina yönetim sistemleri
  • PABX telefon santralleri
  • CCTV ekipmanı
  • Yangın ve hırsız alarmları
  • Telekom
  • Baz istasyonları
  • Kesintisiz güç kaynakları (UPS)
  • Programlanabilir mantık denetleyicileri (PLC’ler)
  • Bitki sensörleri
  • Telemetri ve veri toplama ekipmanı

Yıldırımdan Korunma Neden Bu Kadar Önemlidir?

Harici bir yıldırımdan korunma sisteminin işlevi, bir yıldırım çarpmasını güvenli bir şekilde yeryüzüne durdurmak, iletmek ve dağıtmaktır. Böyle bir sistem olmadan bir binanın yapısı, elektronik sistemleri ve çevresinde veya içinde çalışan insanlar risk altındadır.

Yıldırım çarpmalarının hasara veya yaralanmaya neden olabileceği birçok yol vardır. Yıldırım çarpmaları ( hatta yakındaki yıldırımlardan kaynaklanan elektrik boşalmaları ) bir bina içinde veya çevresinde yangınlara, patlamalara, kimyasal salınımlara veya mekanik aksamalara neden olabilir. Yıldırım çarpmasından kaynaklanan adım ve dokunma voltajları, yakın çevredeki insanlarda ve hayvanlarda yaralanmaya ve hatta can kaybına neden olabilir.

Hem hayati hem de elektronik sistemlere yönelik hasar tehdidi hepimizin başına gelebilecek bir durumdur. Bu yüzden gerekli önlemleri mutlaka uygulamalıyız.

Yıldırımın Çarpması Muhtemel Yapılar

Bir yapının yıldırım çarpması olasılığı en yüksek olan kısımları, çevredeki yapıdan çıkıntı yapanlardır.

Yıldırım çarpması muhtemel bazı yaygın yapılara örnekler:

  • Bayrak Direkleri
  • Bacalar
  • Kuleler
  • Yükseltilmiş Su Depoları
  • Çatı Yapıları;
  • Çemberler
  • Radyo, televizyon, cep telefonu ve mikrodalga direkleri.
  • Köprüler

Yıldırım çarpması muhtemelen yapılardan bir diğeri de güneş panelleridir. Güneş panellerinin yüksek maliyetleri göz önüne alındığında, bu sistemleri yıldırım çarpmasından korumak isteriz. Güneş panellerinin yıldırımdan korunması adlı yazımızı inceleyerek, güneş panellerinizi yıldırımdan koruyabilirsiniz.

Yıldırımdan Korunma İle İlgili Doğru Bilinen Yanlışlar

Yıldırımdan korunma ile ilgili oldukça fazla yanlış bilgi yer almaktadır. Bu yanlışlar nesillerden nesillere yanlış aktarılarak efsaneleşmiş bir hâl almıştır. Yıldırımdan korunma ile ilgili doğru bilinen yanlışlara göz atalım.

  • Yıldırımdan korunma sistemleri yıldırımı çeker mi? Birçok insan yıldırımdan korunma sistemlerinin yıldırımı çektiğini düşünür. Bir yıldırımdan korunma sistemi, yıldırımı çekmez veya bir fırtınanın gücünü azaltmaz ve tüm elektronik aksamın korunacağı anlamına gelen bir bina aşırı gerilim koruyucusu görevi görmez. Yıldırım çarpması durumunda binayı yangından veya ciddi yapısal hasarlardan korumak için çalışır.
  • Yıldırım aynı yere iki kere düşmez. Yıldırım ile ilgili doğru olmayan bir başka efsanedir. Gök gürültüsü ve şimşek fırtınaları genellikle bir bölgede hızla hareket eder, yıldırım bir yere çarptığında aynı yere tekrar çarpma olasılığı düşüktür fakat yine de kesinlikle aynı yere düşmez düşüncesi yanlıştır. Etkili bir elektrik iletkeni olan ve açıkta kalan nesneler, yıldırımın yeryüzüne ulaşması için en az dirençli yolu sağladıklarından, genellikle iki kez yıldırım çarpması için ana hedeflerdir.
  • Dışarıda daha güvendesiniz. Bu bilgi de yanlıştır. Bir şimşek fırtınası sırasında, dışarıda hiçbir yerde güvende değilsiniz. Büyük bir binanın veya üstü sert bir aracın altına girdiğinizden emin olun. Şebekeye bağlı elektronik herhangi bir şeye dokunmaktan kaçının ve kesinlikle çatılardan kaçının.

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here