Lojik kapılar, sayısal devre tasarımlarında genel olarak tercih edilen en temel devre elemanlarıdır. Programlanabilir sayısal devrelerde bir devre içerisinde birden çok “VE”, “VEYA” kapıları kullanılır. Bu lojik kapılar devrede kullandığında çok karışık bir şekilde programlanması gereken elektronik devrelerin yükü hafifler. Lojik kapıların bağlantılarını yapıp uygun şekilde programlamayla karışık lojik fonksiyon kolayca devreye alınmış olur.

Lojik kapılar bir çıkış olmak üzere bir veya birden daha fazla girişe sahip olabilir. Girişteki 1 ve 0 sinyal değerleri lojik kapının iç yapısına göre lojik-1 veya lojik-0 olarak çıkış yapmamızı sağlar. İçerisindeki yapıya göre birden çok lojik kapı vardır. Bu lojik kapıları devre çözümlemesi yaparken truht table dediğimiz doğruluk tablosuna ihtiyaç duyarız. Lojik kapılardan en temel olarak kullanılanları ise şunlardır: NOT (DEĞİL), VE (AND) , VE DEĞİL (NAND), VEYA (OR), VEYA DEĞİL (NOR), ÖZEL VEYA (EXOR), ÖZEL VEYA DEĞİL (EXNOR). Makalenin devamında temel olarak sıkça karşılaşacağımız lojik kapılara değinelim.

NOT(DEĞİL) Lojik Kapısı

NOT (DEĞİL) lojik kapısı diğer tüm lojik kapılardan farklı olarak bir giriş hattına sahiptir. Tabii bunun beraberinde her lojik kapıda olduğu gibi bir adette çıkış hattı mevcuttur. NOT kapısına giriş yapan sinyal tam tersi olarak çıkış yapar. Yani girişten 1 sinyali uygulanıyorsa çıkıştan lojik-0 sinyali, girişten 0 sinyali uygulanıyorsa çıkıştan lojik-1 sinyali alırız.

NOT(DEĞİL) Lojik Kapısı Doğruluk Tablosu

VE(AND) Lojik Kapısı

VE (AND) lojik kapısında bir çıkış bulunurken girişi iki veya ikiden daha fazla olmak zorundadır. İki sinyalin birleşiminden iç yapısına göre tek bir sinyal çıkışı istendiği için minimum iki adet giriş bağlıyoruz. VE (AND) kapısında giriş sinyalinin her ikisi de 1 olarak yani “11” sinyali uygulanırsa lojik-1 çıkışı alırız. Bunun yerine “00,01 veya 10” sinyalleri uygulanırsa 0 çıkışı almamızı sağlar.

VE(AND) Lojik Kapısı Doğruluk Tablosu

 

VE DEĞİL(NAND) Lojik Kapısı

VE DEĞİL (NAND) lojik kapısında iki veya ikiden daha fazla giriş varken çıkış olarak sadece bir çıkış hattına sahiptir. VE DEĞİL (NAND) kapısında VE (AND) kapısının tam tersine giriş sinyallerinin her ikisi de 1 olduğunda çıkış olarak lojik-0 değerini görürüz. Giriş sinyali olarak “00,10 veya 01” uygularsak çıkışta lojik-1 sinyalini alırız.

VE DEĞİL(NAND) Lojik Kapısı Doğruluk Tablosu

VEYA(OR) Lojik Kapısı

VEYA (OR) lojik kapısında iki veya ikiden daha fazla giriş ve bir adet çıkış hattı bulunmaktadır. Yine daha önceki VE kapısında olduğu gibi bunda da iki farklı sinyali giriş almamız gerektiğinden minimum iki giriş kullanıyoruz. VEYA (OR) kapısında herhangi bir giriş sinyalinin 1 olması çıkış sinyalinde lojik-1 almamızı sağlamaktadır. Buna göre girişimiz “00” olduğunda çıkış olarak lojik-0 alırız. Tam tersine girişimiz “01,10,11” olduğunda çıkış olarak lojik-1 değerini elde ederiz.

VEYA(OR) Lojik Kapısı Doğruluk Tablosu

VEYA DEĞİL(NOR) Lojik Kapısı

VEYA DEĞİL (NOR) lojik kapısında iki veya ikiden daha fazla olacak şekilde giriş yapılmalıdır. Çıkış olarak ise bir adet çıkış hattı bulunmaktadır. VEYA DEĞİL (NOR) lojik kapısında giriş sinyallerimiz “00” olursa çıkış olarak lojik-1 sinyali alırız. Fakat giriş sinyalleri “01,10,11” olduğu durumlarda çıkış olarak göreceğimiz sinyal değeri lojik-0 olmaktadır.

VEYA DEĞİL (NOR) Lojik Kapısı Doğruluk Tablosu

ÖZEL VEYA (XOR) Lojik Kapısı

ÖZEL VEYA (XOR) lojik kapısında bir adet çıkış, iki veya ikiden daha fazla olacak şekilde giriş hattı bulunmaktadır. ÖZEL VEYA (XOR) lojik kapısında giriş sinyali “00,11” olduğu durumlarda çıkış olarak lojik-0 sinyali alırız. Bunun tersine “10,01” değerleri giriş sinyali olarak seçildiğinde ise çıkış olarak lojik-1 sinyalini görürüz. ÖZEL VEYA (XOR) kapısının çıkışını matematiksel yani Boolean’a göre (Q= A DEĞİL*B + A* B DEĞİL) formülüyle ifade edebiliriz.

ÖZEL VEYA (XOR) Lojik Kapısı Doğruluk Tablosu

ÖZEL VEYA DEĞİL (XNOR) Lojik Kapısı

ÖZEL VEYA DEĞİL (XNOR) lojik kapısında bir adet çıkış, iki veya ikiden daha fazla olacak şekilde sinyal giriş hattı bulunmaktadır. ÖZEL VEYA DEĞİL (XNOR) lojik kapısında giriş sinyali “01,10” olması durumunda çıkış olarak lojik-0 sinyal değerini görürüz. Giriş sinyali olarak “00,11” uygularsak bu sefer ise çıkışta lojik-1 sinyalini okuruz. ÖZEL VEYA DEĞİL (XNOR) lojik kapısının Boolean ifadesi ise Q= A DEĞİL* B DEĞİL + A*B şeklinde tanımlanmaktadır.

ÖZEL VEYA DEĞİL (XNOR) Lojik Kapısı Doğruluk Tablosu

 

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here