Multivibratör

Multivibratör, sinüzoidal olmayan dalga formu üreten elektronik cihazdır. Üretilen sinüzoidal olmayan dalga biçimleri temel olarak kare dalga, dikdörtgen dalga, üçgen dalga, testere dişi dalgası veya rampa dalgasıdır. İki modda çalışan 2 kademeli RC bağlantılı bir amplifikatördür. Modlar temel olarak multivibratörün durumları olarak adlandırılır.

Multivibratör nedir kısaca tanımladık. Multivibratörün çalışma prensibi, açık ve kapalı olmak üzere iki koşulla kontrol edilir. Yüksek ve düşük durum, yani 0 ve 1 arasında salınımlar gerçekleştirir, böylece sürekli bir çıktı üretir. İkili sayıyı saklama ve darbeleri sayma yeteneğine sahiptir. Aynı zamanda aritmetik işlemler arasındaki senkronizasyon da dijital bir sistemdeki multivibratör tarafından sağlanır. Özetle multivibratör, pozitif geribesleme mekanizmasıyle çalışır. Bu geribesleme devresi, çıkış sinyalini geri besleyerek devrenin kendi kendini devam ettirmesini sağlar.

Multivibratörler, analog ve dijital elektronik devrelerde geniş bir uygulama yelpazesine sahiptir ve çeşitli amaçlar için kullanılabilirler. En yaygın kullanım alanları arasında zamanlama devreleri, darbe üreteçleri, frekans çarpanları, sayıcılar ve dijital bellekler bulunmaktadır.

Multivibratör Çeşitleri

Çeşitli kuplaj ağı türleri, temel olarak multivibratör devresinde kullanılan kuplaj ağı tipine göre kategorize edilir. Multivibratör çeşitleri inceleyelim.

1.      Kararsız (Astable) Multivibratör

Kararsız çalışan multivibratör, durum önceden belirlenmiş bir zaman aralığından sonra kendi kendine değişir. Bu nedenle tetikleyici bir darbe gerektirmez. Burada, devrenin çıkışı basitçe yüksek ve düşük durum arasında serbestçe salınır. Dolayısıyla sadece bir osilatör diyebiliriz.

Kuplaj kondansatörü yardımıyla kararsız multivibratörde kullanılan kuplaj ağı, amplifikatöre ac kuplaj sağlar. Orta banttaki her amplifikatör aşaması tarafından 180°’lik bir faz kayması sağlanır, böylece toplam 0° veya 360°’lik bir faz kayması üretilir. Bu nedenle olumlu geri bildirim sağlar.

Devrenin kararlı bir durumu yoktur ve iki durum yalnızca yarı durum olarak adlandırılan geçici durumlardır. Böylece, sabit bir süre sonra bir durumdan diğerine ardışık geçişler gerçekleştirilerek sürekli bir çıktı oluşturulur. Burada, bir yarı durum arasında diğerine geçiş süresinin zaman sabitine ve devrenin diğer parametrelerine bağlı olduğuna dikkat edilmelidir.

2.      Tek Kararlı (Monostable) Multivibratör

Buradaki adın kendisi, tek bir kararlı duruma ve bir yarı duruma sahip olduğunu gösterir. İki kuplaj ağından biri ac kuplajı, diğeri dc kuplajı sağlar. Böylece, bir kararlı ve bir yarı durumsağlar.

Kararsız multivibratörden farklı olarak, kararlı durumdan yarı duruma geçiş yapmak için bir tetikleme darbesi gereklidir. Bununla birlikte, yarı durumdan kararlı bir duruma tekrar geçiş yapmak için herhangi bir tetikleyici darbe sağlanmaz.

Bu nedenle, tekrar kararlı bir duruma sahip olmak için, kararsız multivibratör durumunda verildiği gibi önceden belirlenmiş bir zamanlama aralığı sağlanır. Böylece, zaman sabiti tarafından belirlenen belirli bir süre sonra, devre ilk durumuna, yani harici sinyale ihtiyaç duymadan kararlı durumuna geri döner.

3.      Çift Kararlı (Bistable) Multivibratör

Çift kararlı multivibratörün 2 kararlı durumu vardır. Kararlı durumdan başka bir kararlı duruma geçiş yapmak için ayrı bir tetikleme darbesi gereklidir. Kaplin ağları tarafından sadece dc kuplaj sağlanır ve bu nedenle enerji depolama elemanına gerek yoktur.

Tetikleme darbesi ilk uygulandığında, devredeki transistör kesilir, böylece kapalı kararlı bir durum gösterir. Bununla birlikte, başka bir tetikleme darbesi uygulandığında, transistör tekrar iletimini başlatır. Böylece durumunu bir durumdan diğerine değiştirir.

Genel çalışma iki tetikleyiciye bağlı olduğundan, bu devreler aynı zamanda parmak arası terlik veya tetikleme devreleri olarak da adlandırılır. İkili elemanların sayılması ve depolanması amacıyla iki durumlu multivibratörler kullanılır.

Multivibratör Kullanım Alanları

Kararsız (Astable) Multivibratör, gecikme ve zamanlama devrelerinde ve radyo sinyallerinin iletiminde kullanılır.

Tek Kararlı (Monostable) Multivibratör, çıkıştaki sinyalin frekansını kontrol etmek için büyük ölçüde analog sistemlerde kullanılır. Ayrıca bozuk bir darbeli sinyali yeniden oluşturmak için de kullanılır.

Çift Kararlı (Bistable) multivibratör, frekans bölücü, sayaçlar, mandallar ve bellek depolama ünitelerinde kullanılır.

Dolayısıyla, bir multivibratörün çıktısı olarak dikdörtgen, üçgen, rampa veya kare dalga formu ürettiği sonucuna varabiliriz. Aynı zamanda, ikili bilgileri saklama ve dijital bir sistemin birden fazla işlemini senkronize etme yeteneğine sahiptir.

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here