paratoner Nedir

Paratoner bir diğer adıyla yıldırımsavar, yıldırımlık  binaları ve yapıtları yıldırım düşmesi esnasında meydana gelen elektrik akımını toprağa ileten koruma amaçlı kullanılan sivri uçlu ve iletken bir metalden oluşan koruma elemanıdır. Bu koruma elemanı genellikle yıldırım iletkeni veya Franklin çubuğu olarak da adlandırılır.

Paratoner, yıldırımdan korunma sistemi olarak dünya çapında yüksek katlı binalarda, okullarda, hastanelerde ve  açık araziler de ve riskli bölgelerde kullanılır.  Bu malzemeyi örnek olarak göstermek  gerekirse cami minarelerinde sivri bir metal olarak sıkça görürüz.

Paratoner uçunun sivri olmasının sebebi ise elektriksel yükleri uçlarında toplamasıdır. Yıldırım düşmesi sonucunda 2-200 KA ve 100-1000 MV  yüksek enerji oluşur ve mikrosaniye gibi kısa bir süre içinde boşaltır.

Yıldırım düşmesi meydana geldiğinde paratoner  elektrik akımını direnç değeri düşük olan toprağa iletir. Binamızda eğer paratoner olmaması durumunda yıldırım düşmesi anında düşük bir direnç üzerinden yol izleyecektir ve bu yol binamızın tepesiden bulunan metal malzemelere atlayarak binamızdaki elektrik tesisatın da boşalarak yapıya ve  binamızdaki kablolara ve elektronik cihazlara zarar verir.

İnsanlar bize bir paratoner nasıl çalışır diye sorduğunda? Kısaca, doğrudan yıldırım çarpması etkilerinden bina veya yapıya harici koruma sağlayan bir hava terminali olduğunu söylüyoruz. Bu şekilde, paratoner her zaman korumamız gereken binanın veya yapının en yüksek noktasına monte edilmelidir, yıldırım deşarjını toprağa güvenli bir şekilde yakalamak ve toprağa iletmek ile sorumlu olacaktır.

Piyasada farklı paratoner türleri vardır. Örneğin Faraday kafesi, üzerine monte edildiği binayı tamamen sarmak için paralel olarak yerleştirilmiş, kablolar veya iletkenler ile birbirine bağlanmış çok sayıda metal çubuktan oluşur.

Paratonerin Tarihçesi

Paratoneri kim buldu merak ediyor musunuz? Franklin’in elektriği araştırma hevesi, daha önce birçok insan tarafından fark edilmeyen bir fenomene dikkat etmesini sağladı. Bir gün, ateşe veren yıldırım çarptığında bir uçurtma uçurdu, bu da ustaca araştırmacıyı yıldırım cıvatasını belirli bir şekilde çekmenin mümkün olup olmadığını merak etti.

15 Haziran 1752’de Philadelphia’da fırtınalı bir günde, fırtınalı bir günde Benjamin Franklin Uçurtmaya metal bir anahtar bağladı ve uçurtmayı havaya uçurdu. Bu deney sayesinde, ipek iplik yoluyla elektriğin anahtarlara ulaştığını ve elektrik kıvılcımlarının açığa çıktığını gözlemleyebildi.

Metal anahtarın elektrostatik yüklü olduğunu doğrulayabilir ve bulutların elektriksel olarak yüklendiğini ve yıldırım çarpmalarının büyük elektrostatik deşarj olduğunu gösterdi.

Franklin, yıldırım çarpması ya da elektrik ateşi dediği gibi, bulutlardan çıktığında ve yeryüzüne girmek için metal bir boru bulduğunda, orada kalacağını ve dağılacağını keşfetti. Bu çılgın denemenin bir sonucu olarak, bir yıl sonra 1753’te Franklin tipi adlı paratoneri keşfetti. Aynı yıl içinde  Amerika Birleşik Devletleri’nde çatılara kurulan beş ila on metre uzunluğunda Bakır veya platin uçlu metal çubuklar sayısız hayatın kurtarılmasına ve yangınların önlenmesine yardımcı oldu.

Paratonerin Çalışma Prensibi?

Paratoner sivri uçlu yapılır. Paratoner çalışma mantığı, Paratoner ucu, içerdiği yükü serbest bırakma işlevine sahiptir. Bu nedenle, paratoner ucunun etrafında pozitif bir yüke sahip bir bulut varsa, Paratonerin sivri uçu otomatik olarak negatif olarak yüklenecek ve daha sonra pozitif bir yük içeren bir bulutta yükünü hava molekülüne serbest bırakacaktır.

Paratonerin negatif yükü hava molekülüne salındığından, o anda bulut üzerindeki pozitif yük paratonerin sivri ucuna gider. Ardından yük, bakır kablo (topraklama iletkeni) ile toprağa gönderilir. Bu şekilde, elektrik akımının yer değiştirmesi nedeniyle büyük bir elektrik yangını önlenmiş olur.

Evlerde Neden Paratoner Yok?

Evlerde neden paratoner konulmadığını merak ediyorsunuz?  Evinizde yüklü bir yıldırımdan korunma sisteminizin olup olmadığı kişisel bir seçimdir ve yasalarca gerekli değildir. Yıldırım çarpmasının etkileri elektrik çarpmasından yangınlara, elektronik kaybına kadar değişebilir. Bir yıldırımdan korunma sistemi, yıldırımın evinize zarar vermeyeceğinin garantisi değildir.

ortalama boy bir evde yaşıyorsanız, yıldırım çarpması şansı, çoğu ev için oldukça düşüktür. Bununla birlikte, çoğu yüksek bina ve diğer yapıların içinde bir çeşit yıldırımdan korunma sistemi bulunmaktadır.

Bir Paratonerin Kapsama Alanı Ne Kadardır?

Yıldırımdan korunma koruma yarıçapının alanı , aşağıdaki risk faktörleri dikkate alınarak risk hesaplamasının formülasyonu ile belirlenir:

  • Bulunan binanın bulunduğu yerdeki gök gürültüsü gün sayısı nedir?
  • Bina yapısı ahşap, demir veya betondan yapılmış olsun, binaların tehlikeleri.
  • Bina içinde yanıcı maddelerin varlığı.
  • İnsan güvenliği tehlikesi.
  • Yıldırım terminali, korunacak binanın yüzeyine veya çatısına karşı ne kadar yüksektir.

Risk faktörü formülasyonunun hesaplanmasının nihai sonucu “Koruma Seviyesi” dir.
Koruma yarıçapı kapsamının ne kadar olduğunu belirleyen 4 koruma seviyesi (Seviye I – IV) vardır, her seviye farklı bir koruma yarıçapı hesaplamasına sahiptir.

Paratonerin Kapsama Alanı

Paratoner Topraklama İletkeni Kesitleri ve Kullanımı

Paratonelin iniş iletkeni bina dışından en kısa güzergahı izleyecek şekilde  toprağa iletilmeli Ve sert dönüşlerden kaçınılmalıdır. Topraklama iletkeni muhafaza borusu 3 metre boyunda 1¼ ‘lük galvaniz boru ile yapılmalıdır. Yıldırım düşmesinde yüksek enerjili bir akım meydana geldiğinden dolayı paratoner den toprağa iniş  iletkenleri kalın kesitlerde kablo kullanılır.

2 Adet 1x50mm2 bakır mono ( tel )
1 adet 30x3mm2 bakır şerit
2 Adet 1x50mm2 NYA kablo
1 Adet 1x95mm2 NYA kablo
1 Adet 1x120mm2 NYA kablo
2 Adet 1x50mm2 NYY kablo
1 Adet 1x95mm2 NYY kablo
1 Adet 1x120mm2 NYY kablo

Paratoner Kurulumunda Gerekli Olan Malzemeler

  • Paratonel başlığı
  • Paratonel direği
  • İniş Bakır iletkeni için  muhavaza borusu
  • Topraklama çubukları veya topraklama plakaları
  • Bakır iniş iletkeni
  • İletkeni duvardan indirmek için Duvar kroşeleri
  • Test Klemensi
  • Topraklama çubuğu kelepçeleri

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here