üniversel motor nedir

Bir enerji formunu (elektrik) diğer bir elektrik formuna (manyetik) dönüştürebilme konusunda ihtiyaç duyulan en önemli şey elektrik motorudur. Elektrik enerjisi ya da voltaj, DC ve AC voltaj olmak üzere iki farklı çeşide ayrılmaktadır.

Elektrik motorları çoğu zaman bu iki temel voltaj türlerinden biri ile çalışmakta ve aynı zamanda elektrik giriş besleme modeline göre AC motor ya da DC motor olarak nitelendirilmektedir. DC motor sadece DC voltaj besleme kullanarak çalışmakta, bir AC voltaj kaynağı ile çalışmamaktadır. Öte yandan Ac motor da ancak AC voltaj kaynağı ile doğru bir şekilde çalışmakta, DC kaynağı ile pasif hale gelmektedir.

Üniversal-Evrensel Motor Nedir?

Günlük hayatta ihtiyacımız olan ve devamlı olarak kullandığımız süpürge, blender, çamaşır makinesi gibi çeşitli elektrikli cihazlarda kullanılan motor türü üniversal (evrensel) motorlardır. Bir tür elektrik motoru olarak bilinen üniversal motor bu tür cihazlarda sıklıkla kullanılmaktadır. Üniversal motorlar DC motor ile hemen hemen aynı özelliklere sahip olurken, Üniversal motorları DC motorlar ile ayıran en önemli özelliği AC voltaj kaynağı ile de çalışabiliyor olmasıdır.

Evrensel motor olarak ifade edilen oldukça özel bir motor türü bulunmaktadır. Hem AC hem de DC kaynağı ile çalışabilen bu motor türü, önemli avantajlar sağlamaktadır. DC motora kıyasla evrensel motorda sabit mıknatıslı stator bulunmamakta, bunun dışında bir seri olarak alan sargısı ile armatür sargısı devresi bulunmaktadır. Seri yol sebebiyle her sarımda aynı akım oluşurken, her iki sarımda da aynı şekilde manyetik alan oluşturmaktadır. Manyetik alanların etkileşimi DC ya da AC kaynağı ile bağlantılı olmadan tek yönlü tork üretimi gerçekleştirmektedir.

Üniversal motorun çalışması

Yukarıda belirttiğimiz gibi üniversal motorlar teorik olarak DC ve AC gerilim ile çalışmaktadır.  Evrensel motora bir DC voltaj uygulandığında DC serisi motor olarak çalışır.

üniversal motorun çalışma prensibi

Motorun beslemesine DC gerilim uygulandığında alan sargısında akım akarak, bir elektromanyetik alan meydana gelir. Aynı akım, manyetik alan içerisinde bulunan iletkenlerinden de akar. Akım taşıyan bir iletken elektromanyetik bir alana yerleştirildiğinde, mekanik bir kuvvet yaşar. Bu mekanik kuvvet veya tork nedeniyle rotor dönmeye başlar. Aynı mantık ile Evrensel motora bir AC voltaj uygulandığında AC serisi motor DC serisi motorla aynı prensipte çalışır.

Üniversal Motor Uygulama Alanları

  • Elektrikli süpürgeler
  • İçecek ve gıda mikserleri
  • Ev tipi dikiş makinesi
  • Vantilatör Aspiratörlerde
  • Yüksek dereceli üniversal motorlar taşınabilir matkaplarda ve karıştırıcılarda kullanılabilir.

Üniversal Motorun Avantajları Nelerdir?

Bu iki farklı voltaj kaynağı ve kompakt çalışma özelliği sayesinde üniversal motorun çeşitli avantajları bulunmaktadır. Bu avantajlardan bazıları ise şunlardır:

  • Evrensel motorun diğer motor türlerine göre maliyeti çok daha azdır. Kolay konstrüksiyonu ve döner rotorun çevresine sarılan sabit mıknatıslı statora ihtiyaç duyulmadığından maliyeti düşüktür.
  • Ağırlık olarak hafif ve boyut olarak küçük olduğundan kompakt boyut ihtiyacı olan çeşitli cihazlarda kullanılabilmektedir.
  • Üniversal motor, direkt olarak AC besleme yöntemiyle çalıştırılan çeşitli küçük ev aletlerinde kullanılmasına yardımcı olan düşük hızda verimli tork üretimi gerçekleştirebilen bir motordur.
  • Üniversal motorların hız ayarına ihtiyaç duyulan çeşitli modern araçlar için kullanışlı olacak şekilde ayarlanabilir hızlarda çalıştırabilme yeteneği bulunmaktadır.
  • Diğer motor türlerinden farklı olarak evrensel motor hem DC hem de AC voltaj kaynağı ile çalışabilmektedir.
  • 5-10W arasında düşük güçlü üniversal motorlar bulabilmek de mümkündür. Bunlar genellikle saç kurutma makineleri ya da hareket projektörleri gibi cihazlarda kullanılmaktadır.

Üniversal Motorun Dezavantajları Nelerdir?

Hemen hemen her cihazda ve motorda olduğu üzere üniversal motorun da dezavantajlarını görebilmek mümkündür. Üniversal motorun dezavantajlarından bazıları ise şunlardır:

  • Üniversal motorlar daha çok endüksiyon motorlarında olduğu üzere DC ve AC motorlara nazaran daha gürültülü bir şekilde çalışmaktadır. Özellikte gürültüsü, motorun çalışma gücüne bağlı olarak da artış gösterebilmektedir.
  • Az bir dengesizlik bile büyük titreşimlere neden olurken, bu durum motora ve çevreye de zarar vermektedir. Dolayısıyla üniversal motorların dengede tutulması ve bu şekilde kullanılması gerekmektedir.
  • Üniversal motorların bakım ve tamirleri de sık gerçekleştirilmelidir. Komütatör ve kömür fırçaların ömrü kısadır ve zaman içerisinde bozulmaktadır.
  • DC motorlar ile kıyaslandığında evrensel motoru ters yönde çalıştırabilmek üzere tersine çevirmesi oldukça güçtür.
  • Üniversal motorun dezavantajlarından biri de aşırı derecede ısınmasıdır. Isınmasını ya da soğumasını engelleyebilmek için çoğu zaman temiz hava gerekmektedir. kendinden soğutmalı ve fanlı olarak üretilen üniversal motor sayısı oldukça azdır.

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here